Spastyczność – czym jest i jak wygląda nowoczesne postępowanie terapeutyczne?

Problemy z płynnym poruszaniem się, uczucie sztywności kończyn, trudności w wykonywaniu prostych czynności, takich jak wstawanie z krzesła czy chodzenie po schodach – to wyzwania, z którymi mierzy się wielu pacjentów po udarze, urazach neurologicznych czy w przebiegu chorób przewlekłych. Objawy te mogą znacząco ograniczać samodzielność i wpływać na komfort życia.

W takich sytuacjach warto wiedzieć, co to jest spastyczność, skąd się bierze i dlaczego wymaga odpowiednio zaplanowanego postępowania terapeutycznego. Jakie są objawy spastyczności? Na czym polega problem zaburzonego napięcia mięśniowego? Jak wygląda współczesne leczenie spastyczności – także w kontekście rehabilitacji i zaopatrzenia ortopedycznego?

Spastyczność – na czym polega zaburzenie napięcia mięśniowego?

Spastyczność to wzmożone, nieprawidłowe napięcie mięśni wynikające z uszkodzenia dróg nerwowych kontrolujących ruch. Dochodzi do zaburzenia równowagi między sygnałami pobudzającymi i hamującymi w układzie nerwowym. W efekcie pojawia się nadmierne, utrzymujące się napięcie spastyczne, które ogranicza swobodę ruchów.

Jak podaje Narodowy Instytut Zaburzeń Neurologicznych i Udaru (NINDS):

Spasticity is a condition in which certain muscles are continuously contracted, causing stiffness or tightness of the muscles¹.

Ten opis dobrze oddaje istotę problemu – mięśnie pozostają w stanie ciągłego skurczu, co utrudnia wykonywanie codziennych czynności.

Najczęściej obserwuje się spastyczność mięśni kończyn górnych lub dolnych, przy czym szczególnie uciążliwa bywa spastyczność kończyn dolnych, wpływająca na chód i stabilność.

Objawy spastyczności – ja je rozpoznać?

Do najczęstszych objawów spastyczności należą:

• uczucie sztywności i „ciągnięcia” w mięśniach,
• bolesne skurcze,
• trudność w zginaniu i prostowaniu stawów,
• nieprawidłowy wzorzec chodu,
• ograniczona kontrola ruchów precyzyjnych.

Pacjenci często opisują spastyczność nóg przy chodzeniu jako uczucie „blokowania” kolan lub stóp. Napięcie może nasilać się pod wpływem stresu, zmęczenia czy infekcji.

Spastyczność może powodować sztywność mięśni, skurcze oraz trudności w poruszaniu się^2, co w praktyce oznacza nie tylko dyskomfort, ale również zwiększone ryzyko przykurczów, deformacji stawów oraz wtórnych problemów ortopedycznych.

Kiedy spastyczność dotyczy osób po amputacji?

Czasem mówi się o zjawisku, jakim jest spastyczność po amputacji. Może ona wystąpić u pacjentów, u których przyczyną amputacji był uraz neurologiczny lub schorzenie obejmujące ośrodkowy układ nerwowy.

W takich przypadkach właściwe dopasowanie elementów protezy – takich jak kolana protezowe, stopy protezowe czy odpowiednio dobrane linery do protez – ma ważne znaczenie dla komfortu i kontroli ruchu. Nadmierne napięcie mięśniowe może wpływać na sposób obciążania kikuta i stabilność podczas chodzenia.

Indywidualna ocena biomechaniczna oraz współpraca z doświadczonym technikiem ortopedą pozwalają dobrać rozwiązania, które minimalizują skutki wzmożonego napięcia i poprawiają funkcjonalność.

Spastyczność – jak wygląda leczenie?

Leczenie spastyczności jest procesem wieloetapowym i zawsze powinno być dostosowane do przyczyny oraz stopnia nasilenia objawów.

Najczęściej stosuje się:

Rehabilitację ruchową

Regularna fizjoterapia pomaga zmniejszyć spastyczność mięśni, poprawić zakres ruchu i zapobiegać przykurczom. Kluczowe są ćwiczenia rozciągające, trening funkcjonalny oraz nauka prawidłowych wzorców ruchowych.

Farmakoterapię

W wybranych przypadkach lekarz może włączyć leki doustne lub iniekcje toksyny botulinowej, które redukują nadmierne napięcie.

Wsparcie ortopedyczne

W wielu sytuacjach niezbędne okazują się ortezy przy spastyczności. Stabilizują one stawy, wspomagają prawidłowe ustawienie kończyny i ułatwiają chodzenie. Odpowiednio dobrana orteza może zmniejszyć ryzyko deformacji oraz poprawić bezpieczeństwo pacjenta.

W przypadku amputacji nowoczesne rozwiązania protetyczne, w tym zaawansowane moduły stawowe i systemy amortyzujące, pozwalają lepiej kontrolować ruch nawet przy utrzymującym się napięciu.

Spastyczność – dopasowanie protezy

Nie istnieje jeden uniwersalny schemat postępowania w przypadku spastyczności. Każdy przypadek różni się przyczyną, stopniem nasilenia oraz celami funkcjonalnymi pacjenta. Dlatego tak ważna jest kompleksowa diagnostyka i współpraca zespołu specjalistów: lekarza, fizjoterapeuty i technika ortopedy.

Nowoczesne rozwiązania dostępne w wyspecjalizowanych pracowniach ortopedycznych umożliwiają precyzyjne dopasowanie sprzętu do stylu życia użytkownika – zarówno w przypadku ortez, jak i protez kończyn dolnych. Odpowiednio dobrane wsparcie może realnie poprawić komfort, stabilność oraz samodzielność w codziennym funkcjonowaniu.

Jeśli zauważasz u siebie lub bliskiej osoby niepokojące objawy związane z nadmiernym napięciem mięśniowym, warto skonsultować się ze specjalistą i omówić dostępne możliwości terapii oraz zaopatrzenia ortopedycznego.

FAQ – najczęściej zdawane pytania

1. Czy spastyczność da się całkowicie wyleczyć?
   W większości przypadków nie można jej całkowicie usunąć, ale odpowiednia terapia pozwala skutecznie kontrolować objawy i poprawić funkcjonowanie.
2. Czy spastyczność zawsze oznacza silny ból?
   Nie. U części pacjentów dominuje sztywność i ograniczenie ruchu, a ból pojawia się dopiero przy nasilonych przykurczach.
3. Czy ortezy są konieczne przy każdym przypadku?
   Nie zawsze. Decyzję podejmuje specjalista na podstawie stopnia napięcia i potrzeb funkcjonalnych pacjenta.
4. Jak spastyczność wpływa na chodzenie?
   Może powodować sztywność kolan i stóp, skracanie kroku oraz trudności z utrzymaniem równowagi.

 

[1] https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/glossary-neurological-terms#spasticity

[2] https://medicta.pl/zdrowie/spastycznosc-miesni-przyczyny-objawy-i-leczenie/